Art\u0131k \u00fcniversite ile ili\u015fkisi olmayan kalmad\u0131 gibi.\u00a0 Neredeyse herkesin ailesinde en az bir \u00fcniversite mezunu, herkesin hayat hikayesinde bir \u00fcniversite s\u0131nav\u0131 var diyebiliriz.<\/p>\n
Ancak \u00fcniversitenin ne oldu\u011funu veya ne yapmas\u0131 gerekti\u011fini kimse a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylemiyor. San\u0131r\u0131m bir “yasak” olarak saklan\u0131yor. \u00c7o\u011fu \u00fcniversite mezununa bile sorsan\u0131z eksik veya yanl\u0131\u015f cevap verece\u011finden eminim. Zaten, \u00fcniversitelerin bu halde olmas\u0131n\u0131, biraz da insanlar\u0131n hatta akademisyenlerin bile kafas\u0131nda oturttu\u011fu yanl\u0131\u015f yere bor\u00e7luyuz.<\/p>\n
Pek iyi, \u00fcniversite nedir? ne i\u015fe yarar?<\/p>\n
\u00dcniverstenin tan\u0131ml\u0131 4 ana g\u00f6revi vard\u0131r, di\u011fer b\u00fct\u00fcn faaliyetleri bu 4 ana \u00e7at\u0131 alt\u0131nda toplanabilir:<\/p>\n
1. Ara\u015ft\u0131rma yapmak\/Fikir \u00fcretmek (bu her zaman 1. s\u0131radad\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc ara\u015ft\u0131rma yoksa, verilecek bir e\u011fitim yok demektir)<\/p>\n
2. E\u011fitim vermek\/insan yeti\u015ftirmek ( \u00f6yle ya ara\u015ft\u0131rma i\u00e7in insan laz\u0131m)<\/p>\n
3. Bilirki\u015filik hizmetleri\/Bilgilendirme<\/p>\n
4. Toplumsal konularda, topluma yol g\u00f6stermek.<\/p>\n
Gelelim bu yaz\u0131ya neden ihtiya\u00e7 duydu\u011fumuza! \u00c7\u00fcnk\u00fc birileri \u00fcniversite kavram\u0131n\u0131 yeniden tan\u0131ml\u0131yor. Zaten en tehlikeli \u015fey, bir kavram\u0131n yeniden tan\u0131mlanmas\u0131d\u0131r. \u00dcniversiteyi sadece e\u011fitim verilen bir yer zanneden, az\u0131msanmayacak bir \u00e7o\u011funluk giderek art\u0131yor. \u00dcz\u00fclerek belirtiyorum ki bu ki\u015filer ne yaz\u0131k ki akademisyenler aras\u0131nda bile var.<\/p>\n
Bak\u0131n, \u00fcniversite tan\u0131m\u0131 itibariyle her zaman, herkese, her fikre, her \u00e7al\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u00dcniversitenin mesai saati olmaz. \u00dcniversitede fikir ayr\u0131m\u0131, din, dil, \u0131rk ayr\u0131m\u0131 olmaz. Herkes d\u00fc\u015f\u00fcncesini \u00f6zg\u00fcrce ifade edebilir ve her fikir tart\u0131\u015f\u0131labilir. Bu \u00fcniversitenin \u00f6z\u00fcnden gelir.<\/p>\n
T\u00fcrkiyede birileri \u00fcniversiteleri liseye \u00e7evirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Neler mi oluyor. Birincisi \u00fcniversiteler liseler gibi sadece g\u00fcnd\u00fczleri a\u00e7\u0131k birer kurum olarak tasarlan\u0131yor. Oysaki ara\u015ft\u0131rman\u0131n saati olmaz, zaten iyi bir \u00fcniversitenin en belirgin \u00f6zelliklerinden birisi de 24 saat \u00e7al\u0131\u015fan birilerinin bulunmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Yine bununla yetinilmiyor, birileri ara\u015ft\u0131rma olmadan fak\u00fclte veya b\u00f6l\u00fcm kurabiliyor. Oysaki fak\u00fclte, tan\u0131m itibariyle bir ekol gerektirir. Yani mesela neden ayn\u0131 \u015fehirde ikinci bir \u00fcniversite kuruluyor? Akademik olarak bunun izah\u0131 nedir? Akademi \u015fayet paraya hizmet ediyorsa, para kayg\u0131s\u0131yla \u00fcniversite kuruldu\u011fu s\u00f6ylenebilir, akademi \u015fayet politikaya hizmet ediyorsa, politik kayg\u0131larla kuruldu\u011fu da s\u00f6ylenebilir ancak akademik olarak ikinci bir \u00fcniversitenin tek izah\u0131 (di\u011fer b\u00fct\u00fcn kayg\u0131lardan \u0131rak olarak) farkl\u0131 bir ekol kurmakt\u0131r. Her fak\u00fclte bir ekold\u00fcr. Yani A \u00fcniversitesinin m\u00fchendislik fak\u00fcltesi ile B \u00fcniversitesinin m\u00fchendislik fak\u00fcltesi aras\u0131nda bir ekol fark\u0131 olmuyorsa bu \u00fcniversitelerin\/fak\u00fcltelerin kurulu\u015funda bir sakatl\u0131k var demektir. Ya da daha ac\u0131s\u0131, ba\u015fka kayg\u0131lar g\u00fcd\u00fcl\u00fcyor demektir.<\/p>\n
Mesela, mezun olan ki\u015finin problemlere yakla\u015fmas\u0131ndan, ortaya koydu\u011fu \u00fcr\u00fcnlerden, d\u00fc\u015f\u00fcnme \u015feklinden, hangi fak\u00fclteye, hangi \u00fcniversiteye ait oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylenemiyorsa, bu fak\u00fclteler i\u015flerini yapam\u0131yorlar, yeni bir ekol ortaya koyam\u0131yorlar, birbirini kopyalay\u0131p duruyorlar demektir.<\/p>\n
Gelelim \u00fcniversitelerin farklar\u0131na. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ismi “e\u011fitim \u00fcniversitesi” olan \u00fcniversiteler \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131. Sadece T\u00fcrkiyede de\u011fil, d\u00fcnyan\u0131n her yerinde bu sekt\u00f6r\u00fc karl\u0131 g\u00f6ren pek \u00e7ok yat\u0131r\u0131mc\u0131 ticari ama\u00e7larla bu sekt\u00f6re girdi. Ne yaz\u0131k ki maddi s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 olan pek \u00e7ok akademisyenin de prensiplerinden taviz vererek “e\u011fitim \u00fcniversitlerinde” yer buldu\u011funu \u00fcz\u00fclerek g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n
Burada \u00f6nemli bir hususu belirtmek isterim, \u00f6zel veya vak\u0131f \u00fcniversitesi ile devlet \u00fcniversitesi ayr\u0131m\u0131 “e\u011fitim” ve ara\u015ft\u0131rma \u00fcniversiteleri aras\u0131ndaki ayr\u0131m ile ayn\u0131 de\u011fildir. \u00c7ok iyi ara\u015ft\u0131rmalar \u00e7\u0131karan vak\u0131f \u00fcniversiteleri oldu\u011fu gibi, e\u011fitim amac\u0131yla kurulan pek \u00e7ok devlet \u00fcniversitesi de vard\u0131r (veya tam tersi).<\/p>\n
Pek ala, diyelim ki listemizdeki 3. bilirki\u015filik (expertise) hizmetini de mahkemelere sunulan bir hizmet olarak g\u00f6r\u00fcyoruz veya ancak birileri \u00fcniversitenin kap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131p bir konuda fikir dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131nda bu hizmeti “istersek” veriyoruz.<\/p>\n
Listemizdeki 4. madde olan toplum ile olan ili\u015fkilerimiz ne durumda?<\/p>\n
Her akademisyenin sormas\u0131 gereken en \u00f6nemli soru bu. Bug\u00fcn ka\u00e7 ki\u015fiye faydam dokundu? Daha da belirgin olmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan soruyu netle\u015ftiriyorum, “Bug\u00fcn akademi d\u0131\u015f\u0131ndaki ka\u00e7 ki\u015fiye faydam dokundu?”. \u00c7\u00fcnk\u00fc ara\u015ft\u0131rma, e\u011fitim ve bilirki\u015fili\u011fin d\u0131\u015f\u0131ndaki d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc maddeden bahsediyoruz. Bir akademisyenin, zaten \u00f6\u011frencilere faydas\u0131 dokunmas\u0131, zaten ara\u015ft\u0131rma yapmas\u0131 gerekiyor. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda, g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131n\u0131 ya\u015fayan, onlarca meslek kolunda \u00e7al\u0131\u015fan, hatta hayat\u0131nda hi\u00e7 \u00fcniversiteye gitmemi\u015f ki\u015filer i\u00e7in neler yap\u0131yoruz? Bu ki\u015filere ula\u015f\u0131p d\u00fcnyadaki geli\u015fmeleri bu ki\u015filerin ufkunu a\u00e7\u0131c\u0131 yenilikleri payla\u015f\u0131yor muyuz? Bu ki\u015filerin sorular\u0131 \/ sorunlar\u0131 ile ilgilieniyor muyuz? Yoksa kapal\u0131 kap\u0131lar ard\u0131nda “bilim” ile mi ilgileniyoruz?<\/p>\n
Evet toplumsal olaylarda, bas\u0131n, \u00fcniversitelerin kap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7ald\u0131\u011f\u0131nda bilgilendiriryoruz. Mesela deprem oldu\u011funda, televizyonlar profes\u00f6rlerle doluyor, veya sava\u015f tehdidi oldu\u011funda akademisyenler\/stratejistler her kanalda \u00e7\u0131kmaya ba\u015fl\u0131yor. Peki bas\u0131n kap\u0131y\u0131 \u00e7almad\u0131\u011f\u0131nda da bir gayretimiz var m\u0131?<\/p>\n
Mesela, bir bilim insan\u0131n\u0131n en belirgin \u00f6zelli\u011fi, u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131 en karma\u015f\u0131k \u015feyleri bile, bir \u00e7ocu\u011fun anlayaca\u011f\u0131 basitlikte anlatabilmesidir. \u00dcniversitelerin bir g\u00f6revi de, herkesin bilgilenmesini sa\u011flayacak, halka y\u00f6nelik (\u015fimdilerde pop\u00fcler diyorlar), bilginedirme kanallar\u0131 kurmas\u0131d\u0131r. Mesela ni\u00e7in halka a\u00e7\u0131k seminerler toplant\u0131lar yapmak yerine, bir grup insan\u0131n kapal\u0131 kap\u0131lar arkas\u0131\u0131nda topland\u0131\u011f\u0131 toplant\u0131lar yapmay\u0131 tercih ediyoruz? Tamam bunlar da olsun, belki sadece o konuda u\u011fra\u015fan az say\u0131daki insan\u0131n y\u0131llar\u0131n\u0131 vererek geldikleri noktay\u0131 bir ad\u0131m iler g\u00f6t\u00fcrme \u00e7abas\u0131 i\u00e7in bunlara ihtiya\u00e7 var; ama bu toplumun da \u00fcniversitelere ihtiyac\u0131 yok mu? Ger\u00e7ekten halk ile tam anlam\u0131yla kayna\u015fm\u0131\u015f bir \u00fcniversitemiz var m\u0131? Ger\u00e7ekten bir i\u015f adam\u0131, bir sanayici, bir t\u00fcccar veya bir \u00e7ift\u00e7i, bir konuyu dan\u0131\u015fmak istedi\u011finde gidece\u011fi ilk yer \u00fcniversiteler mi? Hele ki bu ki\u015filer \u00fcniversite s\u0131ralar\u0131nda y\u0131llar\u0131n\u0131 harcam\u0131\u015f \u00fcniversite mezunu ki\u015filerse ve bir fikir dan\u0131\u015fmak i\u00e7in bile \u00fcniversitelere gelmiyorlarsa … Yaz\u0131n\u0131n geri kalan k\u0131sm\u0131n\u0131 yazmayaca\u011f\u0131m. Ancak insanlar gerisini yaz\u0131yorlar. Yukar\u0131daki 4 maddeye ilave bir madde olarak “diploma verilen yer” diyen \u00e7ok say\u0131da yorumu, biraz internetten ara\u015ft\u0131ranlar g\u00f6rebilir. \u0130\u015fte buna \u00fcz\u00fclmeyen, buradaki vahameti g\u00f6rmeyenin de bence \u00fcniversitede yeri yok.
\nBa\u015fta sordu\u011fumuz soruya cevap verelim, bir \u00fclkenin en de\u011ferli kurumlar\u0131, beyni, \u00fcniversiteleridir. Bir toplumun, k\u00fclt\u00fcr\u00fc, birikimi, tarihi \u00fcniversiteleridir. Bir \u00fclkenin ge\u00e7mi\u015fi ve gelece\u011fi \u00fcniversiteleridir. Daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z…<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Art\u0131k \u00fcniversite ile ili\u015fkisi olmayan kalmad\u0131 gibi.\u00a0 Neredeyse herkesin ailesinde en az bir \u00fcniversite mezunu, herkesin hayat hikayesinde bir \u00fcniversite s\u0131nav\u0131 var diyebiliriz. Ancak \u00fcniversitenin ne oldu\u011funu veya ne yapmas\u0131 gerekti\u011fini kimse a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylemiyor. San\u0131r\u0131m bir “yasak” olarak saklan\u0131yor. \u00c7o\u011fu \u00fcniversite mezununa bile sorsan\u0131z eksik veya yanl\u0131\u015f cevap verece\u011finden eminim. Zaten, \u00fcniversitelerin bu halde olmas\u0131n\u0131, biraz da insanlar\u0131n hatta akademisyenlerin … Continue Reading