{"id":210,"date":"2014-01-09T22:16:21","date_gmt":"2014-01-09T22:16:21","guid":{"rendered":"http:\/\/sadievrenseker.com\/wp\/?p=210"},"modified":"2014-01-13T17:35:00","modified_gmt":"2014-01-13T17:35:00","slug":"el-munkiz-mined-dalal-el-gazzali","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sadievrenseker.com\/?p=210","title":{"rendered":"El-Munkiz Mine\u2019d-Dalal (El-Gazzali)"},"content":{"rendered":"

\"Kitap_2716316\"<\/a>Eser T\u00fcrk\u00e7eye \u2018Hidayet Rehberi\u2019 olarak \u00e7evrilmi\u015f. \u00d6zetle, \u00e7e\u015fitli ilim ve me\u015fgaleler i\u00e7erisindeki insanlar\u0131n durumlar\u0131, bu insanlar\u0131n gittikleri yollar\u0131n faydal\u0131\/zararl\u0131 veya do\u011fru\/yanl\u0131\u015f olmas\u0131 durumu incelenmi\u015ftir. Bu inceleme, asl\u0131nda \u0130mam Gazzali\u2019nin de hayat\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli a\u015famalar\u0131n\u0131 ve \u00a0her ilim i\u00e7in ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 y\u0131llar\u0131 da anlatm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin kitab\u0131n giri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, taklit ile ba\u015flayan bu ke\u015ffin, daha sonra taklit mertebesinde olan \u2018talimiyye\u2019\u00a0 ve daha sonras\u0131nda da filozoflarla s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc anlat\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Bilgi \u00fczerine in\u015fa i\u00e7in bilginin ne oldu\u011funu anlamak gerekir. Gazzali\u2019ye g\u00f6re \u00fczerine in\u015fa edilebilecek bilgi \u2018yakini bilgi\u2019dir ve bu bilgi ku\u015fkuya yer b\u0131rakmayan bilgidir. Kendinden emin olunmayan hi\u00e7bir bilgi ve \u015f\u00fcphe duyulan hi\u00e7bir bilgi ise \u2018yakini bilgi\u2019 olamaz.<\/p>\n

Bu ger\u00e7ek bilginin ke\u015ffinde ilimlerin (ruh ve inanc\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 ilimlerin) reddi i\u00e7in \u2018celliyat\u2019 \u00fczerine gidilmektedir (tecelliyat, tecelli kelimeleri de bu k\u00f6kten gelir ve bir\u015feyin var olmas\u0131 anlam\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin bir bilginin insanda var olmas\u0131 (tecelli etmesi)). Yine Gazzali\u2019ye g\u00f6re \u2018Celliyat\u2019 ise \u2018hissiyat\u2019 ve \u2018zarurriyat\u2019 kavramlar\u0131ndan olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin 10\u2019 13\u2019ten daha k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr, veya olumluluk ile olumsuzluk ayn\u0131 \u015feyde bir araya gelemez, veya bir\u015fey hem eksi hem art\u0131 olamaz, veya bir\u015fey hem zarururi hem muhal olamaz.<\/p>\n

Ayr\u0131ca kitapta ge\u00e7en en etkili ve hemen her konuda ge\u00e7en basit bir \u00f6rnek, insanlar\u0131n uyku ve uykusundaki r\u00fcya halidir. Buna g\u00f6re, bildiklerine dayanan ve dolay\u0131s\u0131yla bildiklerine g\u00fcvenen bir insan\u0131n, asl\u0131nda bu g\u00fcveni yersizdir. \u00d6rne\u011fin uykudaki r\u00fcya g\u00f6ren bir insan\u0131n da o anda ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekli\u011finden hi\u00e7 \u015f\u00fcphe duymamas\u0131na benzer bir durumdur denilebilir.<\/p>\n

\u015eu halde bilginin kesinli\u011fi \u015f\u00fcpheliyse, kesin olmayan bilgi \u00fczerine delil olu\u015fturmak da m\u00fcmk\u00fcn olamaz.<\/p>\n

Bu ger\u00e7ek bilgiye ula\u015fma (yani hidayet) i\u00e7in de \u015fu a\u015fa\u011f\u0131daki tek \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu anlat\u0131l\u0131yor:<\/p>\n

\u2018Allah, kimi hidayete erdirmek isterse, onun g\u00f6nl\u00fcn\u00fc \u0130slam\u2019a a\u00e7ar\u2019 (En\u2019am 6\/125)<\/p>\n

Bu ayetteki, \u015ferh, yani a\u00e7mak nedir diye ResulUllah(sav)\u2019e sordular, \u2018Y\u00fcce Allah\u2019\u0131n kalbe att\u0131\u011f\u0131 bir \u0131\u015f\u0131kt\u0131r\u2019 dedi. G\u00f6stergesi nedir dediler, \u2018Gurur yeri olan d\u00fcnyaya ilgisiz durmakt\u0131r, ebedilik yurduna y\u00f6nelmektir\u2019 dedi.<\/p>\n

 <\/p>\n

Yukar\u0131daki tespitlerin ard\u0131ndan, ger\u00e7ek bilgiyi, ge\u00e7e\u011fi arayan gruplar incelenmi\u015f. Bu gruplar 4 ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda s\u0131ralanm\u0131\u015f:<\/p>\n

Kelamc\u0131lar, Bat\u0131niler, Felsefeciler, Sufiler.<\/p>\n

Ard\u0131ndan bu 4 grup detayland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f. Kelamc\u0131lar\u0131n amac\u0131, ehl-i S\u00fcnnet akidesini korumakt\u0131r. Ancak zaman i\u00e7erisinde bu amac\u0131ndan \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve her\u015feyin hakikatini aramaya veya a\u00e7\u0131klamaya giri\u015fmi\u015flerdir. Kelam ilminin ger\u00e7ek ilmi bulmada sak\u0131ncal\u0131 olmas\u0131 da bu niyetteki kaymadan kaynaklanmaktad\u0131r. Cevher ve araz\u2019\u0131 ve bunlar\u0131n h\u00fck\u00fcmlerini ara\u015ft\u0131rmaya koyuldular.<\/p>\n

Felsefe ise filozoflar\u0131n durumunu ara\u015ft\u0131rarak eserde anlat\u0131lm\u0131\u015f.<\/p>\n

(burada ki\u015fisel notumu eklemek istiyorum, Gazzali\u2019nin kitab\u0131nda ge\u00e7en felsefenin asl\u0131nda bozulmu\u015f felsefe oldu\u011fu ve belki de Platon\u2019un son temsilcisi oldu\u011fu hakiki felsefeinin Gazzali\u2019e ula\u015fmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r).<\/p>\n

Birinci ekol Dehrilerdir ki bunlar her\u015feyin \u00f6teden beri var oldu\u011funu savunurlar (yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131 ve yarat\u0131c\u0131y\u0131 inkar ederler) bunlar z\u0131nd\u0131kt\u0131r ve ger\u00e7ek ilme ula\u015famazlar.<\/p>\n

\u0130kinci ekol tabiat\u00e7\u0131lard\u0131r ve her\u015feyi do\u011fadakilere g\u00f6re izah etme hastal\u0131\u011f\u0131ndad\u0131rlar. \u00d6rne\u011fin bunlara g\u00f6re \u00f6l\u00fcm, do\u011fal bir yok olu\u015ftur ve do\u011fan\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda var olan ruh ve \u00f6l\u00fcm sonras\u0131n\u0131 g\u00f6remez ve kabul edemezler.<\/p>\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ekol ilahiyat\u00e7\u0131lard\u0131r. Burada \u00f6nemli bir not, Aristo\u2019nun felsefesinin ibn-i sina ve el-Farabi kadar iyi nakleden ba\u015fka bir islam aliminin olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Madem bu insanlar\u0131n bu konular\u0131 bu kavrayabilecek nadir insanlardan oldu\u011funu kabul ediyoruz, o halde bu yolda gidenlerin anlayamayacaklar\u0131 \u015feyleri kabul veya red etmesi nas\u0131l m\u00fcmk\u00fcn olur (geri kalan herkesin (veya \u00e7ok say\u0131daki ki\u015finin) ) ger\u00e7ek anlamda ilahiyat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 (ger\u00e7ek ilahiyat) anlayamayaca\u011f\u0131n\u0131 zaten kabul ediyoruz.<\/p>\n

 <\/p>\n

Felsefe ilminin detay\u0131 ise alt ilimler olarak incelenebilir. Bunlardan birincisi riyazatt\u0131r ki hesap (aritmetik) hendese (geometri) ve heyet (astronomi) gibi alt ilimlere b\u00f6l\u00fcnebilir. Bu ilimlerin tamam\u0131, sadece kendi alemlerinde kullan\u0131labilecek olduk\u00e7a faydal\u0131 ara\u00e7lar bulundurur (form\u00fcller, y\u00f6ntemler, ilkeler vs.) ancak bu ara\u00e7lar\u0131n farkl\u0131 alanlara uygulanmas\u0131 hatal\u0131 sonu\u00e7lar do\u011furabilir. (yine ki\u015fisel notum, \u00f6rne\u011fin k\u00fcme teorisi, matemati\u011fin kulland\u0131\u011f\u0131 olduk\u00e7a etkili ve matematik aleminde hatas\u0131z bir yap\u0131ya sahipken, insanlar\u0131n, biyolojik varl\u0131klar\u0131n veya t\u0131bbi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n k\u00fcmelenmesi hi\u00e7bir zaman tam ba\u015far\u0131 getiremez, mutlaka istisnalar ve hatalar olur, \u00f6yleyse bu hatal\u0131 ve eksik y\u00f6ntemlerin ger\u00e7ek ilim olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir).<\/p>\n

\u0130kincisi mant\u0131k ilmidir, bu ilim ya tasavvur ya da tasdik \u00fczerine kuruludur (Ki\u015fisel notum, Gazzali d\u00f6neminde verification kabul g\u00f6r\u00fcrken hen\u00fcz falsification ortaya at\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131). Tasavvur olmas\u0131 halinde onu bilmenin yolu tan\u0131md\u0131r, tasdik olmas\u0131 halinde bilmenin yolu ise burhand\u0131r (ispat).<\/p>\n

Mant\u0131k ise yine burhanlar\u0131n (ispat) koydu\u011fu kurallar\u0131n dini konulara uygulanmas\u0131 gibi hatalar i\u00e7erir. (ki\u015fisel not: Di\u011fer bir deyi\u015fle, insan\u0131n k\u0131s\u0131tl\u0131 bilgisi ile koydu\u011fu kurallar, kendi bilgisi d\u0131\u015f\u0131ndaki ilimlere ula\u015fmak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131rsa bu ilimlere ula\u015fmada yetersiz kalacak ve hatta komik denecek kadar yetersiz kalacakt\u0131r).<\/p>\n

Mant\u0131k ilimleri yan\u0131nda, tabiat, ilahiyat, siyaset ve ahlak ilimleri gibi ilimler de kitapta a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin ahlak ilimlerini red etmek de kabul etmek de tehlikelidir. Mesela her ne kadar ahlak ilimleri ile u\u011fra\u015fanlar, kendi kitaplar\u0131na, peygamber s\u00f6zlerini alm\u0131\u015f ve bunun \u00fczerine kendi yorumlar\u0131 ile bir sistem in\u015fa etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Bu durumda bu ilimlerin inkar\u0131, k\u00f6k\u00fcndeki peygamber s\u00f6zlerini de inkar\u0131 getirece\u011fi i\u00e7in tehlikeli olacakt\u0131r (i\u015fin erbab\u0131n\u0131n, bir hacamat \u00e7ana\u011f\u0131nda da olsa bal\u0131 tan\u0131mas\u0131 gibi, ger\u00e7ek ilim sahipleri bu ilimleri tan\u0131r ve sonradan eklenen hatal\u0131 ve eksik ilimlerden ay\u0131r\u0131r).<\/p>\n

\u00d6te yandan tamamen kabul etmek de filozoflar\u0131n ekledi\u011fi hatal\u0131 ilimleri de kabul\u00fc gerektirece\u011fi i\u00e7in yine tehlikelidir.<\/p>\n

Yine kitaptaki di\u011fer bir tenkid de \u2018masum imam\u2019\u0131n her\u015feyi bilebilece\u011fine inanan \u2018talim mezhebi\u2019ne kar\u015f\u0131 yap\u0131l\u0131yor. Bu mezhebin kendisine ait bir sistemi ve y\u00f6ntemi dahi olmamas\u0131ndan dolay\u0131, bu mezhebe reddiye yazmay\u0131 bile tehlikeli bulan Gazzali, b\u00f6yle bir niyetin, bu sap\u0131k mezhebe yard\u0131m edece\u011finden bahseder. \u00c7\u00fcnk\u00fc yaz\u0131lan reddiye bu mezhebe bir sistem kazand\u0131rmak anlam\u0131na gelir.<\/p>\n

 <\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu ilimleri inceledikten sonra, nihayetinde konu, Tasavvuf \u0130limlerine gelir ve tasavvuf ilimlerinin bilinmesi ile ya\u015fanmas\u0131 aras\u0131ndaki fark\u0131 anlat\u0131r. Buna g\u00f6re tasavvuf \u00e7al\u0131\u015f\u0131larak, okunarak veya nakledilerek \u00f6\u011frenilemez\/\u00f6\u011fretilemez. Tek yolu ya\u015famakt\u0131r. Nas\u0131l a\u00e7l\u0131k ve tokluk anlat\u0131lamaz ancak ya\u015fan\u0131rsa, tasavvuf da b\u00f6yle bir \u2018hal ehli\u2019 olma durumudur.<\/p>\n

Hayat\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 10 y\u0131l\u0131n\u0131 bu ilimleri anlamak i\u00e7in harcayan Gazzali, bu ilim i\u00e7in \u2018onlar\u0131n ya\u015fant\u0131s\u0131 en g\u00fczel ya\u015fant\u0131d\u0131r. Yollar\u0131 en do\u011fru yoldur. Ahlaklar\u0131 en temiz ahlakt\u0131r\u2019 ifadesini kullanmaktad\u0131r.<\/p>\n

Ard\u0131ndan sufili\u011fe (tasavvufa) giri\u015f i\u00e7in \u2018kalbin y\u00fcce Allah\u2019\u0131n zikrine gark olmas\u0131\u2019 ve sufili\u011fin sonunda ise \u2018Allah\u2019ta fena bulmak\u2019 oldu\u011funu anlat\u0131r (ba\u015f\u0131 zikir sonu fena).<\/p>\n

Sonraki b\u00f6l\u00fcmde, tasavvuf ve ki\u015finin bu yolda ilerlemesini (tekam\u00fcl\u00fcn\u00fc) ya\u015flara g\u00f6re anlatmaktad\u0131r. Bu a\u015famalardan en \u00f6nemlisi tasavvufun ba\u015f\u0131nda olmayan ancak sonradan edinilen ve burhan ile elde edilemeyen \u2018n\u00fcb\u00fcvvet\u2019tir. Bu a\u015famada g\u00f6z a\u00e7\u0131l\u0131r, bu g\u00f6z\u00fcn bir \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r ve bu \u0131\u015f\u0131kta gayb g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n

\u0130\u015fte, n\u00fcb\u00fcvvet a\u015famas\u0131ndaki halin anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in uyku \u00f6rne\u011fi verilir. Mesela, insan\u0131n hi\u00e7 bilmedi\u011fi, gelece\u011fe dair \u015feylerin uykudayken g\u00f6r\u00fclmesi veya baz\u0131 kapal\u0131 hadiselerin uykudayken a\u00e7\u0131lmas\u0131 bu t\u00fcrden \u015feylerdir ve birer numunedir.<\/p>\n

\u0130\u015fte bu numuneler baz\u0131 \u015feylerin anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7indir. Tasdik veya red ise anlamakla olur (insan nas\u0131l olur da anlamad\u0131\u011f\u0131 bir\u015feyi tasdik veya ret edebilir?). O halde ger\u00e7ek iman (tasdik) ancak tasavvuf yolunda ilerleyerek ve ger\u00e7ekleri anlayarak olabilir.<\/p>\n

Nas\u0131l her ilac\u0131n bir \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc varsa ve ancak o ilac\u0131n ehli taraf\u0131ndan do\u011fru \u00f6l\u00e7\u00fcde ila\u00e7 verilince tesirli bir tedavi oluyorsa, \u00f6yle de tasavvufun da \u00f6l\u00e7\u00fcleri vard\u0131r. Ve hatta her \u015feyin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc vard\u0131r (namazlar\u0131n rekat say\u0131lar\u0131 bile bir \u00f6l\u00e7\u00fcyledir). Tasavvur ehli ise, insan\u0131n ihtiyac\u0131 olan bu tedavi ve ke\u015ffin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcne g\u00f6re insanlara verir.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Eser T\u00fcrk\u00e7eye \u2018Hidayet Rehberi\u2019 olarak \u00e7evrilmi\u015f. \u00d6zetle, \u00e7e\u015fitli ilim ve me\u015fgaleler i\u00e7erisindeki insanlar\u0131n durumlar\u0131, bu insanlar\u0131n gittikleri yollar\u0131n faydal\u0131\/zararl\u0131 veya do\u011fru\/yanl\u0131\u015f olmas\u0131 durumu incelenmi\u015ftir. Bu inceleme, asl\u0131nda \u0130mam Gazzali\u2019nin de hayat\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli a\u015famalar\u0131n\u0131 ve \u00a0her ilim i\u00e7in ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 y\u0131llar\u0131 da anlatm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin kitab\u0131n giri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, taklit ile ba\u015flayan bu ke\u015ffin, daha sonra taklit mertebesinde olan \u2018talimiyye\u2019\u00a0 ve daha sonras\u0131nda da … Continue Reading →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-210","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sadievrenseker.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/210","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sadievrenseker.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sadievrenseker.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sadievrenseker.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sadievrenseker.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=210"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sadievrenseker.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/210\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":284,"href":"https:\/\/sadievrenseker.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/210\/revisions\/284"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sadievrenseker.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=210"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sadievrenseker.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=210"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sadievrenseker.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=210"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}