![\"180px-Mulksuzler1\"](\"http:\/\/sadievrenseker.com\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/180px-Mulksuzler1.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/p>\n
M\u00fclks\u00fczler (Dispossessed) Ursula K. Leguin<\/p>\n
Kitap bilim kurgu havas\u0131nda ge\u00e7en ama kurgunun bilime a\u011f\u0131r bast\u0131\u011f\u0131 bir yap\u0131da. Asl\u0131nda kitapta g\u00fcn\u00fcm\u00fcz i\u00e7in bilim kurgu say\u0131labilecek tek fikir, kitab\u0131n kahraman\u0131 olan Shevek taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen e\u015f zamanl\u0131l\u0131k ilkesi ki kitab\u0131n sonuna kadar ve hatta kitab\u0131n sonunda bile bu kuram geli\u015ftirilemiyor. \u0130ddiaya g\u00f6re bu kuram sayesinde uzay gemilerinin an\u0131nda bir yerden bir yere hareketi m\u00fcmk\u00fcn olabilecek ancak kitapta bu kuram da gemilerin hareketi de ikinci s\u0131rada.<\/p>\n
Kitab\u0131 ben olsam, sosyal kurgu (veya daha kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f haliyle sosyal bilim kurgu) olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131rd\u0131m.<\/p>\n
Bu s\u0131n\u0131fland\u0131rma ile kitaba bakacak olursak, iki ayr\u0131 toplum aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkilere birbirleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele\u015ftiri getiriliyor. Yine kendi terimlerimle ifade edecek olursam, kitapta birisi e\u011fitimli anar\u015fist, di\u011feri ise ruhsuz kapitalist iki grup aras\u0131nda seyahat etmi\u015f olan Shevek’in g\u00f6z\u00fcnden, seyahat \u00f6ncesi ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplum ve seyahat sonras\u0131 geldi\u011fi toplum aras\u0131nda ele\u015ftiriler yer al\u0131yor.<\/p>\n
Hemen belirtmekte yarar var, kitab\u0131n yazar\u0131 da tarafs\u0131z say\u0131lmaz. Asl\u0131nda tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n da bir taraf\u0131 vard\u0131r ilkesi ile yola \u00e7\u0131karsak, yazar\u0131n, kendi g\u00f6r\u00fc\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fcncesine g\u00f6re kitab\u0131n \u015fekillendi\u011fini s\u00f6ylmek yanl\u0131\u015f olmaz.<\/p>\n
\u00d6rne\u011fin iki toplum da d\u00fcnyevile\u015ftirilmi\u015f ve dinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olarak kurgulanmm\u0131\u015ft\u0131r. Mesela kitab\u0131n 20. sayfas\u0131nda<\/p>\n
“siz ibadet evlerinin d\u0131\u015f\u0131nda dinlere izin vermiyorsunuz, t\u0131pk\u0131 yasalar d\u0131\u015f\u0131nda herhangi bir ahlaka izin vermedi\u011finiz gibi. Biliyor musunuz bunu hi\u00e7 anlamam\u0131\u015ft\u0131m, b\u00fct\u00fcn o Urras kitaplar\u0131n\u0131 okuduktan sonra bile.”<\/p>\n
i\u015fin asl\u0131, yukar\u0131daki paragraf d\u0131\u015f\u0131nda kitapta din ad\u0131na neredeyse hi\u00e7bir kurgu bulunmamakta.<\/p>\n
\u00d6te yandan yazar\u0131n merkezi otoriteye kar\u015f\u0131 gibi bir duru\u015fu olsa da, kitab\u0131n ilerleyen sayfalar\u0131nda olduk\u00e7a merkeziyet\u00e7i ve otoriter bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n
syf. 87 “bir beyni olmayan sinir sistemi olamazd\u0131”, bu g\u00f6r\u00fc\u015f kitaptaki iki toplum i\u00e7in de hakim g\u00f6r\u00fc\u015f. Yani anar\u015fik bir sistemin i\u00e7erisinde bile merkezi planlama ofisleri, bu ofislerin k\u00f6hnele\u015fmesinin ne kadar tehlikeli oldu\u011fu i\u015flenmi\u015f. i\u015flenmi\u015f i\u015flenmesine de bunu anlatabilmek u\u011fruna, toplumdaki otoriteye kar\u015f\u0131 kurgu y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f.<\/p>\n
Yine kitapta kurgulanan ve Odocu ahlak olarak g\u00f6sterilen ahlak (ki asl\u0131nda bence olduk\u00e7a utilitarian (faydac\u0131) bir ahlakt\u0131r kendisi) a\u011fz\u0131 ile de baz\u0131 ele\u015ftiriler y\u00f6neltiliyor: syf 122 “Nerede m\u00fclkiyet varsa orada h\u0131rs\u0131zl\u0131k oldu\u011funu s\u00f6yleyen Odo de\u011fil miydi? Bir h\u0131rs\u0131z yaratmak i\u00e7in bir sahip yarat\u0131n, su\u00e7 yaratmak istiyorsan\u0131z yasalar koyun ‘toplumsal organizma'”<\/p>\n
Olduk\u00e7a anar\u015fist bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ancak ahlak\u0131n k\u00f6keni kesinlikle faydac\u0131 ahlaka dayan\u0131yor (ne yaz\u0131k ki)<\/p>\n
Yine kitaptaki \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve anar\u015fi kavramlar\u0131na olan ele\u015ftiri, tamamen bu duygularla ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 iddia eden topluma yap\u0131l\u0131yor:<\/p>\n
“Tomar’\u0131n tan\u0131mlar\u0131: H\u00fck\u00fcmet, \u0130ktidar\u0131 elde tutmak ve g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in g\u00fcc\u00fcn yasal kullan\u0131m\u0131. Yasal’\u0131n yerine geleneksel koy, i\u015fte sana Sabul, E\u011fitim sendikas\u0131 ve \u00dcDE”<\/p>\n
Buradaki ele\u015ftiri, tamamen \u00f6zg\u00fcr ve anar\u015fik ya\u015fay\u0131\u015f\u0131n i\u00e7erisinde bile merkezi sistemin ne kadar olas\u0131 ve ne kadar engellenemez oldu\u011funad\u0131r (k\u0131saca Sabul uzun y\u0131llard\u0131r insan yeti\u015ftiren ve sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 olan bir bilim adam\u0131, e\u011fitim sendikas\u0131 kimin ders verece\u011fini hangi dersi ve kime verece\u011fin ibelirleyen yap\u0131n\u0131n ad\u0131, yani k\u0131sacas\u0131 hem ki\u015fi hem kurumsal olarak merkezilik)<\/p>\n
Sistemdeki bu bunal\u0131ma gelen ele\u015ftiri ise : syf 146 “insanlar, i\u015fleri y\u00fcr\u00fctmek ile insanlar\u0131 y\u00f6netmek aras\u0131nda \u00e7ok dikkatli bir ayr\u0131m yap\u0131yorlard\u0131 o zaman” ifadesinde yat\u0131yor.<\/p>\n
Kitab\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00f6z\u00fc ise 256. sayfadaki manifestoda yat\u0131yor. “bizi bir araya getiren \u015fey, ac\u0131 \u00e7ekmemiz. Sevgi de\u011fil. Sevgi akla boyun e\u011fmez”\u2026 ” Devrimi yapamazs\u0131n\u0131z, devrim olabilirsiniz ancak devrim ya ruhunuzdad\u0131r ya da hi\u00e7bir yerde de\u011fildir”.<\/p>\n
\u015feklinde ba\u015flay\u0131p biten k\u0131s\u0131m.<\/p>\n
Sonu\u00e7ta kitap etkileyici ve okunmas\u0131nda yarar var. Ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki yaz\u0131lm\u0131\u015f di\u011fer sosyal bilim kurgu kitaplar\u0131 ve \u00e7evrilmi\u015f filimleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alacak olursak, asl\u0131nda kitapta yeni \u00e7ok da bir\u015fey yok diyebilirim. Kitapta bulunan sosyal kurgular\u0131n tamam\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde farkl\u0131 filimler veya kitaplarda zaten i\u015flenmi\u015f ve ele\u015ftirilerin hepsi ve daha fazlas\u0131 defalarca yap\u0131lm\u0131\u015f durumda. Belki sosyal kurgulara ve sosyal ele\u015ftirilere giri\u015f i\u00e7in do\u011fru bir kitap olabilir. \u015eayet bu t\u00fcr ile ilgilenenler varsa ve hen\u00fcz yolun ba\u015f\u0131ndalarsa \u015fiddetle tavsiye ederim. Ama bu arkada\u015flara tavsiyem kendilerini hemen ilk okuduklar\u0131 \u00fctopyaya veya ilk sosyal kurguya teslim etmesinler, ilerledik\u00e7e g\u00f6r\u00fclecek ve \u015fa\u015f\u0131racak daha \u00e7ok \u015fey oldu\u011funu unutmas\u0131nlar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Yazan : \u015eadi Evren \u015eEKER Ursula K. Le Guin taraf\u0131ndan yaz\u0131lan M\u00fclks\u00fczler Kitab\u0131 \u00fclkemizde Metis taraf\u0131ndan bas\u0131lm\u0131\u015f. Orjinalini aramama ra\u011fmen bulamad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in T\u00fcrk\u00e7esini okudum ve g\u00f6r\u00fc\u015flerim a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekildedir: M\u00fclks\u00fczler (Dispossessed) Ursula K. Leguin Kitap bilim kurgu havas\u0131nda ge\u00e7en ama kurgunun bilime a\u011f\u0131r bast\u0131\u011f\u0131 bir yap\u0131da. Asl\u0131nda kitapta g\u00fcn\u00fcm\u00fcz i\u00e7in bilim kurgu say\u0131labilecek tek fikir, kitab\u0131n kahraman\u0131 olan Shevek taraf\u0131ndan … Continue Reading